آشنايي با امواج پرتوهاي غير يونساز
مقدمه :
امواج را از نظر ماهيت و اثراتي كه بر انسان مي گذارند به دو دسته بزرگ امواج يونيزان و امواج غير يونيزان تقسيم بندي كرده اند. امواج يونيزان آنهايي هستند كه انرژي موجود در آنها ماده اي را كه آن را دريافت مي كند، يونيزاسيون مي كند.
درحالي كه امواج غير يونيزان، بخشي از امواج الكترومانيتيك هستند كه با جذب شدن در ماده در شرايط عادي در ساختار تشكيلاتي اتم آن ماده تغييري ايجاد نمي كند. البته اين دسته از امواج نيز در اثر مواجهه با انسان بسته به ماهيتشان بر بافت هاي مختلف اثرات مخربي خواهند داشت، مانند امواج مادون قرمز كه در صورت برخورد با چشم غير مسلح سبب ايجاد آب مرواريد و يا حتي نابينايي مي شود. علاوه بر امواج غير يونيزان طبيعي، مانند اشعه هايي كه نور خورشيد وجود دارند، امروزه وسايل الكتريكي كه در صنعت به كار گرفته مي شوند و يا مصارف خانگي دارند، مولد امواج غير يونيزان محسوب مي شوند.
امواج ماوراء بنفشي كه در اثر جوشكاري با برق ايجاد مي شوند، امواج مادون قرمزي كه در كوره هاي مذاب توليد مي شوند، امواج ناشي از فرستنده هاي راديويي و ماهواره اي، امواج متساطع از برخي وسايل مثل ماكرويو، تلفن هاي همراه و ... همگي جزو امواج غير يونيزاني هستند كه تاثيرات متفاوتي در بدن انسان ايجاد مي كنند.
- آشنايي با امواج پرتوهاي غير يونساز:
پرتوهاي غير يونساز، پرتوهاي الكترومغناطيسي با طول موج بيشتر ار 100 نانومتر هستند. انرژي فوتون اين پرتوها كمتر از آن است كه بتوانند در محيط بيولوژيكي يونسازي كنند و كمتر از انرژي فوتون پرتوهاي ايكس و گاما مي باشد. اين امر بدليل كمتر بودن فركانس پرتوهاي غير يونساز است. پرتوهاي غير يونساز به سه محدوده اصلي پرتوهاي نوري(شامل پرتوهاي فرابنفش، نورمرئي و پرتوهاي فروسرخ) و ميدان هاي الكترومغناطيسي( شامل ميدان هاي راديويي، مايكروويو و ميدان الكترومغناطيسي با فركانس هاي كم) و ميدان هاي مغناطيسي ثابت تقسيم مي شوند.
انواع پرتوهاي غير يونساز
- پرتوهاي فرابنفش:
پرتوهاي الكترومغناطيسي با طول موج 100 الي 400 نانومتر پرتوهاي فرابنفش (UV) خوانده مي شود.
اثرات پرتوهاي فرابنفش در طول موجهاي مختلف متفاوت است از اين رو طبقه بندي هاي فرعي نيز براي اين پرتوها وجود دارد. از اين رو طبقه بندي هاي فرعي نيز براي اين پرتوها وجود دارد.
- پرتو فرابنفش با طول موج 100 الي 190 نانومتر كه پرتو فرابنفش خلاء ناميده ميشود . اين پرتوها توسط اغلب مواد از جمله اكسيژن هوا جذب مي شوند، لذا تنها در خلاء مي توانند وجود داشته باشند.
- پرتوهاي با طول موج 190 الي 300 نانومتر يا پرتو فرابنفش دور
- پرتوهاي 300 الي 400 نانومتر يا پرتوهاي فرابنفش نزديك
مهمترين منبع طبيعي توليد كننده پرتوهاي فرابنفش خورشيد مي باشد. مقدار پرتوهاي فرابنفش خورشيد كه به زمين مي رسد، توسط لايه ازون جو زمين كاهش چشم گيري مي يابد و با نازك شدن لايه ازون شدت اين پرتوها افزايش مي يابد.
- پرتوهاي فروسرخ:
پرتوهاي الكترومغناطيسي با طول موج 78/0 الي 1000 ميكرون، پرتوهاي فروسرخ (IR) خوانده مي شود. انواع پرتوهاي فروسرخ:
- پرتوهاي فروسرخ با طول موج هاي 78/0 الي 5/1 ميكرون يا پرتوهاي فروسرخ نزديك
- پرتوهاي فروسرخ با طول موج هاي 5/1 الي 1000 ميكرون يا پرتوهاي فروسرخ دور
هر ماده اي كه دماي آن بالاتر از صفر كلوين باشد پرتو فروسرخ ساطع مي كند. كه خورشيد يكي از منابع مهم آن بوده و لامپ هاي فروسرخ نيز توليد كننده اين امواج مي باشند.
اثرات پرتوهای اپتیکی (UV, IR)
v همه افراد در معرض اشعه UV ناشی از خورشيد قرار دادند و تعداد روز افزونی از مردم مواجهه با منابع مصنوعی مورد استفاده در صنعت، تجارت و تفريحات می باشد تشعشعات خورشيد حاوی گرما و پرتو UV می باشد.
v اندامهای بحرانی
– پوست
– چشم
– برای سوختن پوست معیار 0.03 J/cm2 پرتو UV برای پوست نسبتا تیره میتواند راهنمای خوبی باشد.
– برای پوستهای نازک عدد فوق کمتر و برای پوستهای تیره تر این مقدار کمی بیشتر است
v در یک روز روشن ( اواسط تابستان) و در عرض جغرافیائی متوسط فلوی کلی ماوراء بنفش ( کمتر از 400 نانومتر) در سطح زمین تقریبا برابر 2000 J/cm2 بوده که از این مقدار 0.00001 J/cm2 آن در سوختگی موثر است.
– درمورد اثر برچشم میزان آستانه پرتوگیری در 270 نانومتر تا 50 J/m2 تشخیص داده شده است.
- پرتوهاي نور مرئي :
پرتوهاي الكترومغناطيسي با طول موج 400 الي 780 نانومتر، نور مرئي (VS) خوانده مي شود. نور شديد آذرخشي مي تواند به چشم ها آسيب برساند و روشنايي زياد مي تواند در دراز مدت سبب تخريب شبكيه شود. در اثر واكنش طبيعي بدن، چشم ها در برابر نور خورشيد محافظت مي شوندكه شامل پلك زدن و سربرگرداندن است.
- ميدانهاي راديويي و مايكروويو :
اين ميدانها شامل ميدان هاي الكتريكي و مغناطيسي با فركانس 300 كيلوهرتز الي 300 گيگا هرتز هستند. اين ميدانها هميشه تواما" وجود دارند و ميدان هاي الكترومغناطيسي خوانده مي شوند. منابع و دستگاههاي توليد كننده ي پرتوهاي راديويي و مايكروويو بسيار متنوع هستند. اين منابع در دو دسته كلي قرار مي گيرند:
- منابع باز: منابعي هستند كه پرتو را مستقيما" به محيط اطراف ارسال مي كنند، مانند انواع آنتن، رادارو غيره.
- منابع بسته: منابعي هستند كه ارسال پرتو آن ها به محيط عمدي نيست، اما هنگام كار در اطراف آن ها پرتوهاي راديويي و مايكروويو وجود دارد. مانند فرهاي مايكروويو، دستگاههاي جوش يا ذوب راديويي (RF)، سيستم هاي فرستنده و غيره.
اثرات بيولوژيكي ميدانهاي راديويي و مايكروويو:
با قرار گرفتن بدن انسان در ميدان هاي الكتريكي و مغناطيسي، ممكن است در قسمتهاي مختلف بدن، جريان الكتريكي القاء شود يا مقداري از انرژي ميدان توسط بافت جذب شود و يا هر دو پديده همزمان روي دهد.
- در فركانس هاي كمتر از 20 مگا هرتز، جريان هاي القاء شده در بافت بدن حائز اهميت است. اين جريان ها مي توانند بر اعصاب محيطي اثر بگذارند و عملكرد آن ها اختلال ايجاد كنند.
- در فركانس هاي 20 مگاهرتز الي 300 مگاهرتز، علاوه بر جريان هاي القاء شده در بدن، انرژي جذب شده در بافت در اثر قرار گرفتن در ميدان الكترومغناطيسي نيز حائز اهميت است.
- در فركانسهاي 300 مگاهرتز الي 10 گيگاهرتز، جريان القايي اهميت چنداني ندارد و اغلب اثرات بيولوژيكي شناخته شده پرتوهاي مايكروويو، به آهنگ جذب انرژي در بافت نسبت داده مي شود.
- در فركانسهاي بيشتر از 10 گيگاهرتز، جذب انرژي سطحي است. يعني عمق نفوذ پرتوها در بدن انسان كم است.
- ميدانهاي مغناطيسي ثابت:
ميدان مغناطيسي ثابت، در هر نقطه از مكان، با گذشت زمان، مقدار ثابتي دارد. ميدان مغناطيسي ثابت كه اغلب با كميت چگالي شار مغناطيسي مشخص مي شود، در اطراف آهن رباهاي دائمي و نيز در اطراف سيم هاي حامل جريان ثابت ايجاد مي شود. منابع توليد كننده ميدانهاي مغناطيسي ثابت عبارتندار:
كره زمين مهم ترين منبع طبيعي توليد كننده اين ميدان مي باشد و چگالي ميدان مغناطيسي در اطراف زمين بين 30 تا 70 ميكروتسلا تغيير مي كند. و منابع مصنوعي توليد كننده آن سيستم هاي ام-آر-آي(MRI )، كابل هاي برق و ژنراتورهاي DC ، راكتورهاي هسته اي، شتابدهنده هاي ذرات، جداكننده اي ايزوتوپها و اسپكترومترهاي ان-ام-آر(NMR )
- اثرات بيولوژيكي ميدانهاي مغناطيسي ثابت:
از طريق القاي مغناطيسي ايجاد جريان الكتريكي در بافت در اثر تغيير شار مغناطيسي
از طريق مگنتومكانيكال چرخش مولكولهاي قطبي موجود در بدن در اثر اين ميدان
از طريق جابجايي مولكولهاي پارامغناطيس و فرومغناطيس در اثر نيروي ميدان مغناطيسي
از رطيق برهم كنش هاي الكترونيكي الكترونهاي آزاد مي توانند تحت تاثير ميدان مغناطيسي قرار گيرند.
- ميدانهاي الكترومغناطيسي با فركانس فوق العاده پايين:
اين ميدان ها شامل ميدانهاي الكتريكي و مغناطيسي با فركانس كمتر از 300 هرتز هستند. وسايل برقي كه با برق شهر كار مي كنند از مهمترين منابع توليد كننده ميدان هاي الكتريكي و مغناطيسي با فركانس فوق العاده كم هستند. ولتاژ و جريان برق شهر متناوب هستند و فركانس تغييرات آن ها 50 هرتز يا 50 دور بر ثانيه است و در اطراف خطوط انتقال هوايي، با افزايش فاصله از سيم مركزي، شدت ميدان الكتريكي به سرعت كاهش مي يابد.
خطوط انتقال محلي و خطوط سيم كشي داخل منازل، باعث افزايش مكيدان مغناطيسي در داخل منازل مي شود. شدت ميدان مغناطيسي حاصل معمولا بين 01/0 و 2/0 ميكروتسلا است. در مجاورت پست هاي برق محلي نيز شدت ميدان مغناطيسي، حدود چند ميكروتسلا است.
- اثرات بيولوژيكي ميدانهاي الكترومغناطيسي با فركانس فوق العاده پايين :
جريان هاي القايي در وسايل و اشياء مي تواند ايجاد شوك يا سوختگي كند. در ميدانهاي الكترومغناطيسي عايق هاي الكتريكي موجب كاهش جريان الكتريسيته بين بدن و زمين مي شود.
ميدانهاي مغناطيسي سبب ايجاد جريان هاي گردابي در بدن مي شوند. ميدان الكتريكي ناشي از خطوط انتقال روي سطح بدن بار الكتريكي القاء مي كند.
- امواج الكترومغناطيس ناشي از موبايل:
اين امواج خطوط نامرئي از نيروي احاطه شده در تجهيزات الكتريكي بوده و خطوط انرژي، تجهيزات و اتصالات الكتريكي همه توليد كننده EMF هستند. طيف فركانس اين امواج مقادير 0 تا 300 گيگاهرتز را شامل مي شود. اين مقادير همه فركانسهاي موجود در محيط زيست و تكنولوژي مورد مصرف را شامل مي شود.
يكي از وسايلي كه كاربرد همگاني دارد و افراد در گروههاي سني مختلف، از آن استفاده مي كنند، تلفن همراه است. نوع و ميزان مضر بودن امواج ناشي از كاربرد تلفن همراه، هنوز به صورت رسمي و كامل مشخص نشده است.
اثرات مضر شناخته شده موبايل بر سلامت و تندرستي كه هنوز از منابع رسمي و آكادميك اعلام نشده اند به شرح ذيل هستند: سرطان زايي، ضعيف كردن سيستم دفاعي بدن، كاهش قدرت باروري و قواي جنسي در آقايان، افزايش احتمال ابتدا به بيماري هاي آلزايمر و پاركينسون، تغيير ساختار آنزيمي بزاق دهان، تاثيرات منفي روي خون و ادرار، افزايش سرعت گسترش تومورها...
مقررات كار با امواج الكترومغناطيس:
- ناحيه اي كه در آن شدت ميدانهاي الكتريكي يا مغناطيسي بالاتر از حدود اين ميدان براي مردم است اما از حدود آن ها براي شاغلين كمتر است، تعيين و علامت هشدار نصب شود.
- حتي الامكان قطعات فلزي غير ضروري كه منعكس كننده امواج الكترومغناطيسي هستند در مجاورت دستگاههاي مولد پرتو وجود نداشته باشد. وجود اين قطعات مي تواند باعث تقويت ميدان در برخي نقاط شود.
- جهت كاهش شدت ميدانهاي الكترومغناطيسي در موارد ممكن حفاظ هاي منعكس كننده استفاده شود.
- پرتو خروجي منابع باز نبايد به سمت قسمتهايي كه افراد در آن مستقر هستند تابيده شود. در صورتي كه اين عمل اجبارا" انجام شود پرتوگيري هر فرد نبايد از حد پرتوگيري براي شاغلين بيشتر شود.
- بعلت اثرات زيان بار پرتوهاي الكترومغناطيسي روي انسان و نيز اثرات تداخلي روي سيستم الكترونيكي نصب منابع باز مولد پرتو در نزديك مناطق مسكوني بايد به نحوي باشد كه شدت پرتو در اماكن عمومي و غير شغلي كمتر حدود آن ها براي پرتوگيري مردم باشد.
- افرادي كه ناراحتي قلبي دارند ويا ضربان ساز مصنوعي قلب يا ساير تجهيزات الكتريكي داخل بدن كه ممكن است عملكرد آنها در اين ميدانها دچار اختلال شود، استفاده مي كنند و افرادي كه در داخل بدن آنها پروتزهاي بزرگ فلزي قرار دارد نبايد با دستگاههاي توليد كننده امواج يا در مجاورت آنها قرار گيرند.
منابع:
- موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران – جزوه پرتوهاي غير يونساز – حدود پرتوگيري ، 1385
- دلنواز فروردين - آشنايي با پرتوهاي غير يونساز و حفاظت در برابر آنها– آبان ماه 1385
- جزوه آموزشي امواج غير يونساز- آقاي دكتر محمدرضا منظم
- خطرهاي نامرئي – مقاله سايت آفتاب - مورخ 6 مهر 1386
- مقاله تشعشعات راديوفركانس و مايكروويو و عوارض جانبي ناشي از تماس شغلي با آن – محمد قاسمي و پروانه ميرزايي- 1386
- Electromagnetic Fields And Public Health – February 2005
- Frequently Asked Questions about Cell Phones and Your Health – march 2005
مقدمه :
امواج را از نظر ماهيت و اثراتي كه بر انسان مي گذارند به دو دسته بزرگ امواج يونيزان و امواج غير يونيزان تقسيم بندي كرده اند. امواج يونيزان آنهايي هستند كه انرژي موجود در آنها ماده اي را كه آن را دريافت مي كند، يونيزاسيون مي كند.
درحالي كه امواج غير يونيزان، بخشي از امواج الكترومانيتيك هستند كه با جذب شدن در ماده در شرايط عادي در ساختار تشكيلاتي اتم آن ماده تغييري ايجاد نمي كند. البته اين دسته از امواج نيز در اثر مواجهه با انسان بسته به ماهيتشان بر بافت هاي مختلف اثرات مخربي خواهند داشت، مانند امواج مادون قرمز كه در صورت برخورد با چشم غير مسلح سبب ايجاد آب مرواريد و يا حتي نابينايي مي شود. علاوه بر امواج غير يونيزان طبيعي، مانند اشعه هايي كه نور خورشيد وجود دارند، امروزه وسايل الكتريكي كه در صنعت به كار گرفته مي شوند و يا مصارف خانگي دارند، مولد امواج غير يونيزان محسوب مي شوند.
امواج ماوراء بنفشي كه در اثر جوشكاري با برق ايجاد مي شوند، امواج مادون قرمزي كه در كوره هاي مذاب توليد مي شوند، امواج ناشي از فرستنده هاي راديويي و ماهواره اي، امواج متساطع از برخي وسايل مثل ماكرويو، تلفن هاي همراه و ... همگي جزو امواج غير يونيزاني هستند كه تاثيرات متفاوتي در بدن انسان ايجاد مي كنند.
برای دیدن لینک ها باید ثبت نام کنید
- آشنايي با امواج پرتوهاي غير يونساز:
پرتوهاي غير يونساز، پرتوهاي الكترومغناطيسي با طول موج بيشتر ار 100 نانومتر هستند. انرژي فوتون اين پرتوها كمتر از آن است كه بتوانند در محيط بيولوژيكي يونسازي كنند و كمتر از انرژي فوتون پرتوهاي ايكس و گاما مي باشد. اين امر بدليل كمتر بودن فركانس پرتوهاي غير يونساز است. پرتوهاي غير يونساز به سه محدوده اصلي پرتوهاي نوري(شامل پرتوهاي فرابنفش، نورمرئي و پرتوهاي فروسرخ) و ميدان هاي الكترومغناطيسي( شامل ميدان هاي راديويي، مايكروويو و ميدان الكترومغناطيسي با فركانس هاي كم) و ميدان هاي مغناطيسي ثابت تقسيم مي شوند.
برای دیدن لینک ها باید ثبت نام کنید
انواع پرتوهاي غير يونساز
برای دیدن لینک ها باید ثبت نام کنید
- پرتوهاي فرابنفش:
پرتوهاي الكترومغناطيسي با طول موج 100 الي 400 نانومتر پرتوهاي فرابنفش (UV) خوانده مي شود.
برای دیدن لینک ها باید ثبت نام کنید
اثرات پرتوهاي فرابنفش در طول موجهاي مختلف متفاوت است از اين رو طبقه بندي هاي فرعي نيز براي اين پرتوها وجود دارد. از اين رو طبقه بندي هاي فرعي نيز براي اين پرتوها وجود دارد.
- پرتو فرابنفش با طول موج 100 الي 190 نانومتر كه پرتو فرابنفش خلاء ناميده ميشود . اين پرتوها توسط اغلب مواد از جمله اكسيژن هوا جذب مي شوند، لذا تنها در خلاء مي توانند وجود داشته باشند.
- پرتوهاي با طول موج 190 الي 300 نانومتر يا پرتو فرابنفش دور
- پرتوهاي 300 الي 400 نانومتر يا پرتوهاي فرابنفش نزديك
مهمترين منبع طبيعي توليد كننده پرتوهاي فرابنفش خورشيد مي باشد. مقدار پرتوهاي فرابنفش خورشيد كه به زمين مي رسد، توسط لايه ازون جو زمين كاهش چشم گيري مي يابد و با نازك شدن لايه ازون شدت اين پرتوها افزايش مي يابد.
برای دیدن لینک ها باید ثبت نام کنید
- پرتوهاي فروسرخ:
پرتوهاي الكترومغناطيسي با طول موج 78/0 الي 1000 ميكرون، پرتوهاي فروسرخ (IR) خوانده مي شود. انواع پرتوهاي فروسرخ:
- پرتوهاي فروسرخ با طول موج هاي 78/0 الي 5/1 ميكرون يا پرتوهاي فروسرخ نزديك
- پرتوهاي فروسرخ با طول موج هاي 5/1 الي 1000 ميكرون يا پرتوهاي فروسرخ دور
هر ماده اي كه دماي آن بالاتر از صفر كلوين باشد پرتو فروسرخ ساطع مي كند. كه خورشيد يكي از منابع مهم آن بوده و لامپ هاي فروسرخ نيز توليد كننده اين امواج مي باشند.
اثرات پرتوهای اپتیکی (UV, IR)
v همه افراد در معرض اشعه UV ناشی از خورشيد قرار دادند و تعداد روز افزونی از مردم مواجهه با منابع مصنوعی مورد استفاده در صنعت، تجارت و تفريحات می باشد تشعشعات خورشيد حاوی گرما و پرتو UV می باشد.
v اندامهای بحرانی
– پوست
– چشم
– برای سوختن پوست معیار 0.03 J/cm2 پرتو UV برای پوست نسبتا تیره میتواند راهنمای خوبی باشد.
– برای پوستهای نازک عدد فوق کمتر و برای پوستهای تیره تر این مقدار کمی بیشتر است
v در یک روز روشن ( اواسط تابستان) و در عرض جغرافیائی متوسط فلوی کلی ماوراء بنفش ( کمتر از 400 نانومتر) در سطح زمین تقریبا برابر 2000 J/cm2 بوده که از این مقدار 0.00001 J/cm2 آن در سوختگی موثر است.
– درمورد اثر برچشم میزان آستانه پرتوگیری در 270 نانومتر تا 50 J/m2 تشخیص داده شده است.
- پرتوهاي نور مرئي :
پرتوهاي الكترومغناطيسي با طول موج 400 الي 780 نانومتر، نور مرئي (VS) خوانده مي شود. نور شديد آذرخشي مي تواند به چشم ها آسيب برساند و روشنايي زياد مي تواند در دراز مدت سبب تخريب شبكيه شود. در اثر واكنش طبيعي بدن، چشم ها در برابر نور خورشيد محافظت مي شوندكه شامل پلك زدن و سربرگرداندن است.
- ميدانهاي راديويي و مايكروويو :
اين ميدانها شامل ميدان هاي الكتريكي و مغناطيسي با فركانس 300 كيلوهرتز الي 300 گيگا هرتز هستند. اين ميدانها هميشه تواما" وجود دارند و ميدان هاي الكترومغناطيسي خوانده مي شوند. منابع و دستگاههاي توليد كننده ي پرتوهاي راديويي و مايكروويو بسيار متنوع هستند. اين منابع در دو دسته كلي قرار مي گيرند:
- منابع باز: منابعي هستند كه پرتو را مستقيما" به محيط اطراف ارسال مي كنند، مانند انواع آنتن، رادارو غيره.
- منابع بسته: منابعي هستند كه ارسال پرتو آن ها به محيط عمدي نيست، اما هنگام كار در اطراف آن ها پرتوهاي راديويي و مايكروويو وجود دارد. مانند فرهاي مايكروويو، دستگاههاي جوش يا ذوب راديويي (RF)، سيستم هاي فرستنده و غيره.
اثرات بيولوژيكي ميدانهاي راديويي و مايكروويو:
با قرار گرفتن بدن انسان در ميدان هاي الكتريكي و مغناطيسي، ممكن است در قسمتهاي مختلف بدن، جريان الكتريكي القاء شود يا مقداري از انرژي ميدان توسط بافت جذب شود و يا هر دو پديده همزمان روي دهد.
- در فركانس هاي كمتر از 20 مگا هرتز، جريان هاي القاء شده در بافت بدن حائز اهميت است. اين جريان ها مي توانند بر اعصاب محيطي اثر بگذارند و عملكرد آن ها اختلال ايجاد كنند.
- در فركانس هاي 20 مگاهرتز الي 300 مگاهرتز، علاوه بر جريان هاي القاء شده در بدن، انرژي جذب شده در بافت در اثر قرار گرفتن در ميدان الكترومغناطيسي نيز حائز اهميت است.
- در فركانسهاي 300 مگاهرتز الي 10 گيگاهرتز، جريان القايي اهميت چنداني ندارد و اغلب اثرات بيولوژيكي شناخته شده پرتوهاي مايكروويو، به آهنگ جذب انرژي در بافت نسبت داده مي شود.
- در فركانسهاي بيشتر از 10 گيگاهرتز، جذب انرژي سطحي است. يعني عمق نفوذ پرتوها در بدن انسان كم است.
- ميدانهاي مغناطيسي ثابت:
ميدان مغناطيسي ثابت، در هر نقطه از مكان، با گذشت زمان، مقدار ثابتي دارد. ميدان مغناطيسي ثابت كه اغلب با كميت چگالي شار مغناطيسي مشخص مي شود، در اطراف آهن رباهاي دائمي و نيز در اطراف سيم هاي حامل جريان ثابت ايجاد مي شود. منابع توليد كننده ميدانهاي مغناطيسي ثابت عبارتندار:
كره زمين مهم ترين منبع طبيعي توليد كننده اين ميدان مي باشد و چگالي ميدان مغناطيسي در اطراف زمين بين 30 تا 70 ميكروتسلا تغيير مي كند. و منابع مصنوعي توليد كننده آن سيستم هاي ام-آر-آي(MRI )، كابل هاي برق و ژنراتورهاي DC ، راكتورهاي هسته اي، شتابدهنده هاي ذرات، جداكننده اي ايزوتوپها و اسپكترومترهاي ان-ام-آر(NMR )
- اثرات بيولوژيكي ميدانهاي مغناطيسي ثابت:
از طريق القاي مغناطيسي ايجاد جريان الكتريكي در بافت در اثر تغيير شار مغناطيسي
از طريق مگنتومكانيكال چرخش مولكولهاي قطبي موجود در بدن در اثر اين ميدان
از طريق جابجايي مولكولهاي پارامغناطيس و فرومغناطيس در اثر نيروي ميدان مغناطيسي
از رطيق برهم كنش هاي الكترونيكي الكترونهاي آزاد مي توانند تحت تاثير ميدان مغناطيسي قرار گيرند.
- ميدانهاي الكترومغناطيسي با فركانس فوق العاده پايين:
اين ميدان ها شامل ميدانهاي الكتريكي و مغناطيسي با فركانس كمتر از 300 هرتز هستند. وسايل برقي كه با برق شهر كار مي كنند از مهمترين منابع توليد كننده ميدان هاي الكتريكي و مغناطيسي با فركانس فوق العاده كم هستند. ولتاژ و جريان برق شهر متناوب هستند و فركانس تغييرات آن ها 50 هرتز يا 50 دور بر ثانيه است و در اطراف خطوط انتقال هوايي، با افزايش فاصله از سيم مركزي، شدت ميدان الكتريكي به سرعت كاهش مي يابد.
خطوط انتقال محلي و خطوط سيم كشي داخل منازل، باعث افزايش مكيدان مغناطيسي در داخل منازل مي شود. شدت ميدان مغناطيسي حاصل معمولا بين 01/0 و 2/0 ميكروتسلا است. در مجاورت پست هاي برق محلي نيز شدت ميدان مغناطيسي، حدود چند ميكروتسلا است.
- اثرات بيولوژيكي ميدانهاي الكترومغناطيسي با فركانس فوق العاده پايين :
جريان هاي القايي در وسايل و اشياء مي تواند ايجاد شوك يا سوختگي كند. در ميدانهاي الكترومغناطيسي عايق هاي الكتريكي موجب كاهش جريان الكتريسيته بين بدن و زمين مي شود.
ميدانهاي مغناطيسي سبب ايجاد جريان هاي گردابي در بدن مي شوند. ميدان الكتريكي ناشي از خطوط انتقال روي سطح بدن بار الكتريكي القاء مي كند.
- امواج الكترومغناطيس ناشي از موبايل:
اين امواج خطوط نامرئي از نيروي احاطه شده در تجهيزات الكتريكي بوده و خطوط انرژي، تجهيزات و اتصالات الكتريكي همه توليد كننده EMF هستند. طيف فركانس اين امواج مقادير 0 تا 300 گيگاهرتز را شامل مي شود. اين مقادير همه فركانسهاي موجود در محيط زيست و تكنولوژي مورد مصرف را شامل مي شود.
يكي از وسايلي كه كاربرد همگاني دارد و افراد در گروههاي سني مختلف، از آن استفاده مي كنند، تلفن همراه است. نوع و ميزان مضر بودن امواج ناشي از كاربرد تلفن همراه، هنوز به صورت رسمي و كامل مشخص نشده است.
اثرات مضر شناخته شده موبايل بر سلامت و تندرستي كه هنوز از منابع رسمي و آكادميك اعلام نشده اند به شرح ذيل هستند: سرطان زايي، ضعيف كردن سيستم دفاعي بدن، كاهش قدرت باروري و قواي جنسي در آقايان، افزايش احتمال ابتدا به بيماري هاي آلزايمر و پاركينسون، تغيير ساختار آنزيمي بزاق دهان، تاثيرات منفي روي خون و ادرار، افزايش سرعت گسترش تومورها...
مقررات كار با امواج الكترومغناطيس:
- ناحيه اي كه در آن شدت ميدانهاي الكتريكي يا مغناطيسي بالاتر از حدود اين ميدان براي مردم است اما از حدود آن ها براي شاغلين كمتر است، تعيين و علامت هشدار نصب شود.
- حتي الامكان قطعات فلزي غير ضروري كه منعكس كننده امواج الكترومغناطيسي هستند در مجاورت دستگاههاي مولد پرتو وجود نداشته باشد. وجود اين قطعات مي تواند باعث تقويت ميدان در برخي نقاط شود.
- جهت كاهش شدت ميدانهاي الكترومغناطيسي در موارد ممكن حفاظ هاي منعكس كننده استفاده شود.
- پرتو خروجي منابع باز نبايد به سمت قسمتهايي كه افراد در آن مستقر هستند تابيده شود. در صورتي كه اين عمل اجبارا" انجام شود پرتوگيري هر فرد نبايد از حد پرتوگيري براي شاغلين بيشتر شود.
- بعلت اثرات زيان بار پرتوهاي الكترومغناطيسي روي انسان و نيز اثرات تداخلي روي سيستم الكترونيكي نصب منابع باز مولد پرتو در نزديك مناطق مسكوني بايد به نحوي باشد كه شدت پرتو در اماكن عمومي و غير شغلي كمتر حدود آن ها براي پرتوگيري مردم باشد.
- افرادي كه ناراحتي قلبي دارند ويا ضربان ساز مصنوعي قلب يا ساير تجهيزات الكتريكي داخل بدن كه ممكن است عملكرد آنها در اين ميدانها دچار اختلال شود، استفاده مي كنند و افرادي كه در داخل بدن آنها پروتزهاي بزرگ فلزي قرار دارد نبايد با دستگاههاي توليد كننده امواج يا در مجاورت آنها قرار گيرند.
منابع:
- موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران – جزوه پرتوهاي غير يونساز – حدود پرتوگيري ، 1385
- دلنواز فروردين - آشنايي با پرتوهاي غير يونساز و حفاظت در برابر آنها– آبان ماه 1385
- جزوه آموزشي امواج غير يونساز- آقاي دكتر محمدرضا منظم
- خطرهاي نامرئي – مقاله سايت آفتاب - مورخ 6 مهر 1386
- مقاله تشعشعات راديوفركانس و مايكروويو و عوارض جانبي ناشي از تماس شغلي با آن – محمد قاسمي و پروانه ميرزايي- 1386
- Electromagnetic Fields And Public Health – February 2005
- Frequently Asked Questions about Cell Phones and Your Health – march 2005